موسيقي كلمات
هنرمند فصيح و بليغ، در به كارگيري واژهها و استخدام تعابير و ساختارجملات، به تأثير گذاري آهنگ كلمات در دل و جان شنونده و خواننده دقتميكند و از اين موسيقي كلامي در نفوذ در اعماق روح مخاطب، بهرهميگيرد.
يكي از رموز دلنشيني و اثرگذاري و جاذبة كلام علوي در همين نكته نهفتهاست. عرب زبانان اديب و نكته سنج، به اين حقيقت بيشتر واقفند و از آن لذّتميبرند. در اينجا به توصيف يكي از برجستهترين ادباي عرب زبان مسيحي ازكلام مولا اشاره ميكنيم، كه خود شيفتة هنر بياني آن حضرت است. آري...«جرج جرداق». وي دراينباره مينويسد:
علي بن ابيطالب، از ذوق سرشار هنر و بيان زيباي سخن آنچنانبهرهاي دارد كه او را در روزگاران از ديگران ممتاز ساخته است....
شكل سخن با مفهوم آن به هم در آميخته است، بمانند گرمي با آتش ونور با خورشيد و هوا با جوّ، و تو در برابر اين سخن، چناني كه گوييدر برابر سيل خروشاني كه ميجوشد و دريايي كه ميتوفد و تندباديكه ميوزد و چون از روشني هستي و زيبايي آفرينش سخن ميگوند،چنان است كه گويي بر صفحة جانت با قلمهايي از اختران آسمانمينگارد.
گفتارش چون شرارة برق و خندة آسمان در شبهاي تاريك زمستاناست... .
آهنگ در فرهنگ امام، ضرورتي فنّي است كه طبع اعجازگر امام آن رابا هنر سخن گفتن درآميخته، چنانكه گويي هر دو از پايگاه واحديبرخاستهاند كه نثر را همچون شعر، به آهنگ و وزن ميآرايد و مفهومكلام را با صورت لفظ و طبيعت سخن همراه ميسازد.
از آهنگ سخن امام، نغمههايي بر ميخيزد كه ترانة گفتار را به ديگرنغمه باز ميگرداند و آنچنان گوش را مينوازد كه هرگز آهنگهايي چنينموزون و دلنشين به گوش كسي نرسيده است ....
در همة دورانهاي عربي هيچ كس در بلاغت سخن به پايگاه والايعلي نرسيده است و گفتار نرم و دلنشين امام از مظاهر شخصيّت بريناوست و همچنين بيان نيرومندي كه از طبع سرشار و اعجاز انديشهاشبر ميخيزد و همة امتيازات پر ارج سخنوري را حائز است ....
ذوق بلند و سرشار، بلاغت تسخير كننده، ذخاير بيپايانِ دانش ممتاز،دلايل استوار، قدرت پرتوان اقناع و نبوغ در بديهه گويي ازبرتريهاي خدادادي و بينظيري است كه تنها در شخصيت والايامام، تجلّي كرده است ....
الفاظ، گاهي چنان زيباست كه گويي نسيم صبحگاهي بوي ارغوان بههمراه دارد و گاه آهنگي به مانند فرياد جنگاوران در ميدان نبرد و گاهيهمچون شمشير دودم، تند و برنده است و گاهي مانند نقاب بر چهرةبعضي عواطف ميافتد، تا از شدّت و حرارتشان بكاهد و برخي گفتار،مثل خندة آسمان در شبهاي تاريك زمستان است و برخي ديگركوبنده است و سخناني نيز مانند جويباري آرام است كه از چشمههايصاف جريان مييابد ....
سخني كه اگر بر دروازة دلها بكوبد، همچون تندري همه چيز را در همميشكند و اگر تباهي و تبهكاران را بترساند، باصدايي مهيب و برقيجهنده انفجار يابد و اگر دري به روي خرد و آگاهي مردم بگشايد،ديگر بابهاي استدلال را به رويشان فرو ميبندد و اگر تو را به انديشهبخواند،با پايگاه حسّ و ريشة انديشهات همراه گردد و به هر سويت كهبخواهد بكشاند و تو را به هستي پيوند دهد و همة نيروهاي درونياترا با هماهنگي و يگانگي بسيج كند ....
نقل اين سخن گر چه طولاني شد، ولي كلام اديبي هنرمند و اهل ذوق استكه شيفتة مقام انساني و بلاغت ادبي و شخصيت عظيم آن امام همام است ودربارة آن حضرت، كتابي عظيم نگاشته است، و اعتراف او به جايگاه رفيعكلماتِ آهنگين و دلنشين علي(ع)، براي ما حجّت است.
كلمات علي(ع) به زبان عربي است. آنچه هم از آهنگ واژهها و موسيقيكلمات و هماهنگي تعابير و دلنشيني تصاوير گفته شود، براي عرب زبانان وآشنايان به ادبيات عرب ملموس است. ترجمة فارسي سخنان امام، هرگزمنتقل كنندة آن زيباييهاي واژگاني نيست. هر چند برخي از نويسندگانكوشيدهاند تا ترجمهاي شيوا و ادبي و آهنگين از نهجالبلاغه ارائه دهند، امّااين كپيها هرگز با اصل برابر نيست.
حضرت در پيامي نظامي به فرزندش محمد حنفيّه چنين دستور ميدهد:
كوهها اگر پراكنده شوند، تو پابرجا باش، دندانها را برهم بفشار، كاسةسر را به خداوند واگذار، پاي را بر زمين استوار كن، به آخرين صفدشمن چشم بدوز، هيبت دشمن را از نظر دور كن و بدانكه پيروزي ازجانب خداي سبحان است. |
نوسندگان
